1. Howa näme? Adaty howa näme?
Jogap: Biz Ýeriň töweregindäki atmosferany howa diýip atlandyrmaga öwrenişdik.
0,1MPa görkezilen basyş, 20°C temperatura we 36% otnositel çyglylyk astyndaky howa adaty howadyr. Adaty howa temperaturasy boýunça standart howadan tapawutlanýar we çyglylygy öz içine alýar. Howada suw bugy bolanda, suw bugy bölünenden soň, howanyň göwrümi azalar.
2. Howanyň standart döwlet kesgitlemesi näme?
Jogap: Standart ýagdaýyň kesgitlemesi şeýle: howanyň sorujy basyşy 0,1MPa we temperatura 15,6°C bolanda (ýerli senagat kesgitlemesi 0°C) howanyň ýagdaýy howanyň standart ýagdaýy diýilýär.
Standart ýagdaýda howanyň dykyzlygy 1,185 kg/m3 deňdir (howa kompressorynyň çykyşynyň, guradyjynyň, süzgüçiň we beýleki gaýtadan işleýän enjamlaryň kuwwaty howanyň standart ýagdaýyndaky akym tizligi bilen bellenilýär we birlik Nm3/min hökmünde ýazylýar).
3. Doýgun howa we doýmadyk howa näme?
Jogap: Belli bir temperaturada we basyşda çygly howadaky suw bugunyň mukdarynyň (ýagny suw bugunyň dykyzlygynyň) belli bir çägi bar; belli bir temperaturada saklanýan suw bugunyň mukdary mümkin bolan iň ýokary mukdara ýetende, şol wagtky çyglylyk Howa doýgun howa diýilýär. Suw bugunyň mümkin bolan iň ýokary mukdara eýe bolmadyk çygly howa doýmadyk howa diýilýär.
4. Doýmadyk howa nähili şertlerde doýgun howa öwrülýär? "Kondensasiýa" näme?
Doýmadyk howa doýgun howa öwrülen pursatda, suwuk suw damjalary çygly howada kondensasiýa bolýar, bu bolsa "kondensasiýa" diýilýär. Kondensasiýa giňden ýaýran ýagdaýdyr. Mysal üçin, tomusda howanyň çyglylygy örän ýokary bolýar we suw turbasynyň ýüzünde suw damjalarynyň emele gelmegi aňsat. Gyş irden ýaşaýjylaryň aýna penjirelerinde suw damjalary peýda bolýar. Bular çygly howanyň yzygiderli basyş astynda sowadylyp, çygly nokada ýetmegidir. Temperatura sebäpli kondensasiýanyň netijesidir.
5. Atmosfera basyşy, absolýut basyş we ölçeg basyşy näme? Basyşyň umumy birlikleri näme?
Jogap: Ýer ýüzüni gurşap alýan örän galyň atmosfera gatlagynyň ýer ýüzündäki ýa-da ýerüsti obýektlerdäki döredýän basyşy "atmosfera basyşy" diýilýär we simwoly Ρb; gapyň ýa-da obýektiň ýüzüne gönüden-göni täsir edýän basyş "absolýut basyş" diýilýär. Basyş gymmaty absolýut wakuumdan başlaýar we simwoly Pa; basyş ölçeýjileri, wakuum ölçeýjileri, U görnüşli turbalar we beýleki enjamlar bilen ölçenýän basyş "ölçeýji basyş" diýilýär we "ölçeýji basyş" atmosfera basyşyndan başlaýar we simwoly Ρg. Üçüsiniň arasyndaky gatnaşyk şeýledir
Pa=Pb+Pg
Basyş birlik meýdana düşýän güýji aňladýar we basyş birligi N/kwadrat bolup, Pa bilen bellenilýär we Paskal diýilýär. MPa (MPa) inženerçilikde giňden ulanylýar.
1MPa=10 altynjy derejeli Pa
1 standart atmosfer basyşy = 0.1013MPa
1kPa=1000Pa=0.01kgf/kwadrat
1MPa=10 altynjy dereje Pa=10.2kgf/kwadrat
Köne birlikler ulgamynda basyş adatça kgf/sm2 (kilogram güýç/kwadrat santimetr) bilen görkezilýär.
6. Temperatura näme? Köp ulanylýan temperatura birlikleri näme?
A: Temperatura maddanyň molekulalarynyň termal hereketiniň statistik ortaça ululygydyr.
Absolýut temperatura: Gaz molekulalary hereketini bes edende iň pes çäk temperaturasyndan başlap, T bilen bellenilýän temperatura. Birlik “Kelwin”, birlik nyşany bolsa K.
Selsiý temperaturasy: Buzuň ereýän nokadyndan başlap, temperatura birligi “Selsiý”, birlik nyşany bolsa ℃. Mundan başga-da, Britaniýa we Amerika ýurtlary köplenç “Farengeýt temperaturasy” ulanýarlar we birlik nyşany F.
Üç temperatura birliginiň arasyndaky öwrülişik gatnaşygy şeýledir
T (K) = t (°C) + 273.16
t(F)=32+1.8t(℃)
7. Çygly howada suw bugunyň parsial basyşy näçe?
Jogap: Çygly howa suw bugunyň we gurak howanyň garyndysydyr. Çygly howanyň belli bir möçberinde suw bugunyň mukdary (massa boýunça) adatça gurak howanyňkydan has az bolýar, ýöne ol gurak howa bilen birmeňzeş göwrümi eýeleýär. , şeýle hem şol bir temperatura eýedir. Çygly howanyň basyşy, düzümdäki gazlaryň (ýagny gurak howa we suw bugynyň) bölekleýin basyşlarynyň jemidir. Çygly howadaky suw bugunyň basyşy Pso bilen bellenilýän suw bugunyň bölekleýin basyşy diýlip atlandyrylýar. Onuň bahasy çygly howadaky suw bugunyň mukdaryny görkezýär, suw bugunyň mukdary näçe ýokary bolsa, suw bugunyň bölekleýin basyşy şonça ýokary bolýar. Doýgun howadaky suw bugunyň bölekleýin basyşy suw bugunyň doýgun bölekleýin basyşy diýlip atlandyrylýar we Pab bilen bellenilýär.
8. Howanyň çyglylygy näçe? Çyglylyk näçe?
Jogap: Howanyň guraklygyny we çyglylygyny aňladýan fiziki ululyk çyglylyk diýilýär. Köp ulanylýan çyglylyk aňlatmalary: absolýut çyglylyk we otnositel çyglylyk.
Standart şertlerde, 1 m3 göwrümde çygly howada saklanýan suw bugunyň massasy çygly howanyň "mutlak çyglylygy" diýlip atlandyrylýar we birligi g/m3-e deňdir. Absolýut çyglylyk diňe çygly howanyň birlik göwrüminde näçe suw bugunyň bardygyny görkezýär, ýöne çygly howanyň suw buguny özüne siňdirip bilmek ukybyny, ýagny çygly howanyň çyglylyk derejesini görkezmeýär. Absolýut çyglylyk çygly howadaky suw bugunyň dykyzlygydyr.
Çygly howada saklanýan suw bugunyň hakyky mukdarynyň şol bir temperaturada mümkin bolan iň ýokary suw bugunyň mukdaryna gatnaşygy "otnositel çyglylyk" diýlip atlandyrylýar, ol köplenç φ bilen görkezilýär. Otnositel çyglylyk φ 0 bilen 100% aralygyndadyr. φ gymmaty näçe kiçi bolsa, howa şonça gurak we suw siňdiriş ukyby şonça güýçli bolar; φ gymmaty näçe uly bolsa, howa şonça çygly we suw siňdiriş ukyby şonça gowşak bolar. Çygly howanyň çygly siňdiriş ukyby hem onuň temperaturasy bilen baglanyşyklydyr. Çygly howanyň temperaturasy ýokarlananda, doýgunlyk basyşy degişlilikde ýokarlanýar. Eger suw bugunyň mukdary şu wagt üýtgewsiz galsa, çygly howanyň otnositel çyglylygy φ azalar, ýagny çygly howanyň çyglylygy siňdiriş ukyby ýokarlanar. Şonuň üçin howa kompressor otagyny gurnamak wagtynda howadaky çyglylygy azaltmak üçin howanyň howasyny howalandyrmagy saklamak, temperaturany peseltmek, suw akdyrmazlyk we otagda suw toplanmagyna üns berilmeli.
9. Çyglylyk näme? Çyglylyk nähili hasaplanmaly?
Jogap: Çygly howada, 1 kg gurak howada saklanýan suw bugunyň massasy çygly howanyň "çyglylyk mukdary" diýlip atlandyrylýar we ol giňden ulanylýar. Çyglylyk mukdarynyň ω suw bugunyň parsial basyşy Pso bilen diýen ýaly proporsionaldygyny we umumy howa basyşy p bilen ters proporsionaldygyny görkezmek üçin ω howada saklanýan suw bugunyň mukdaryny takyk görkezýär. Atmosfera basyşy, umuman, sabit bolsa, çygly howanyň temperaturasy sabit bolanda, Pso hem sabit bolýar. Bu wagtda otnositel çyglylyk artýar, çyglylyk mukdary artýar we çyglygy siňdirmek ukyby peselýär.
10. Doýgun howadaky suw bugunyň dykyzlygy nämeden bagly?
Jogap: Howadaky suw bugunyň mukdary (suw bugunyň dykyzlygy) çäkli. Aerodinamik basyş aralygynda (2MPa), doýgun howadaky suw bugunyň dykyzlygynyň diňe temperatura baglydygyny we howa basyşy bilen hiç hili baglanyşygynyň ýokdugyny hasaplamak bolar. Temperatura näçe ýokary bolsa, doýgun suw bugunyň dykyzlygy şonça-da ýokary bolýar. Mysal üçin, 40°C-de, 1 kub metr howanyň basyşy 0,1MPa ýa-da 1,0MPa bolsa-da, şol bir doýgun suw bugunyň dykyzlygyna eýedir.
11. Çygly howa näme?
Jogap: Belli bir mukdarda suw buguny saklaýan howa çygly howa, suw buguny bolmadyk howa bolsa gurak howa diýilýär. Daş-töweregimizdäki howa çygly howadyr. Belli bir beýiklikde gurak howanyň düzümi we paýy esasan durnukly bolýar we onuň tutuş çygly howanyň termal funksiýasy üçin aýratyn ähmiýeti ýok. Çygly howadaky suw bugunynyň mukdary uly bolmasa-da, mukdaryň üýtgemegi çygly howanyň fiziki häsiýetlerine uly täsir edýär. Suw bugunynyň mukdary howanyň guraklygynyň we çyglylygynyň derejesini kesgitleýär. Howa kompressorynyň işleýän obýekti çygly howadyr.
12. Yssylyk näme?
Jogap: Ýylylyk energiýanyň bir görnüşidir. Köp ulanylýan birlikler: KJ/(kg·℃), kal/(kg·℃), kkal/(kg·℃) we ş.m. 1kkal=4.186kJ, 1kJ=0.24kkal.
Termodinamika kanunlaryna görä, ýylylyk konweksiýa, geçirijilik, radiasiýa we beýleki görnüşler arkaly ýokary temperatura ujundan pes temperatura ujuna öz-özünden geçirilip bilner. Daşarky energiýa sarp edilişi bolmadyk ýagdaýynda, ýylylyk hiç haçan yzyna gaýtarylyp bilinmez.
13. Duýgur ýylylyk näme? Gizlin ýylylyk näme?
Jogap: Gyzdyrmak ýa-da sowatmak prosesinde, obýektiň temperaturasy ýokarlananda ýa-da peselende, onuň başlangyç faza ýagdaýyny üýtgetmezden, siňdirýän ýa-da çykarýan ýylylygyna duýgur ýylylyk diýilýär. Bu, adamlaryň sowukda we ýylylykda aýdyň üýtgeşmelere sebäp bolup biler, bu üýtgeşmeleri adatça termometr bilen ölçäp bolýar. Mysal üçin, suwuň temperaturasyny 20°C-den 80°C-e galdyrmak bilen siňdirilýän ýylylyga duýgur ýylylyk diýilýär.
Bir jisim ýylylygy özüne siňdirende ýa-da çykaranda, onuň faza ýagdaýy üýtgeýär (meselem, gaz suwuklyga öwrülýär...), ýöne temperatura üýtgemeýär. Bu siňdirilen ýa-da çykarylan ýylylyga gizlin ýylylyk diýilýär. Gizlin ýylylygy termometr bilen ölçäp bolmaýar, şeýle hem adam bedeni ony duýup bilmeýär, ýöne ony tejribe arkaly hasaplap bolýar.
Doýgun howa ýylylygy çykarandan soň, suw bugunyň bir bölegi suwuk suwa öwrüler we doýgun howanyň temperaturasy bu wagtda düşmeýär we çykarylan ýylylygyň bu bölegi gizlin ýylylykdyr.
14. Howanyň entalpiýasynyň möçberi näme?
Jogap: Howanyň entalpiýasyna howada saklanýan umumy ýylylyk degişlidir, adatça ol gurak howanyň birlik massasyna esaslanýar. Entalpiýa ι simwoly bilen görkezilýär.
15. Çyg nokady näme? Ol näme bilen baglanyşykly?
Jogap: Çyg nokady, doýmadyk howanyň suw bugunyň parsial basyşyny üýtgewsiz saklap (ýagny, absolýut suw mukdaryny üýtgewsiz saklap), doýgunlyga ýetmek üçin temperaturasyny peseldýän temperaturasydyr. Temperatura çyg nokadyna düşende, kondensasiýa edilen suw damjalary çygly howada çöker. Çygly howanyň çyg nokady diňe bir temperatura bilen baglanyşykly däl, eýsem çygly howadaky çyglylygyň mukdary bilen hem baglanyşyklydyr. Çyg nokady suw mukdary ýokary bolanda ýokary, suw mukdary pes bolanda bolsa çyg nokady pes bolýar. Belli bir çygly howa temperaturasynda, çyg nokadynyň temperaturasy näçe ýokary bolsa, çygly howadaky suw bugunyň parsial basyşy şonça ýokary bolýar we çygly howadaky suw bugunyň mukdary şonça ýokary bolýar. Çyg nokadynyň temperaturasy kompressor inženerçiliginde möhüm ulanylyşa eýedir. Mysal üçin, howa kompressorynyň çykyş temperaturasy gaty pes bolanda, nebit-gaz garyndysy nebit-gaz çelekdäki pes temperatura sebäpli kondensasiýalaşar, bu bolsa çalgylaýjy ýagyň suw saklamagyna we çalgylaýjy täsirine täsir etmegine sebäp bolar. Şonuň üçin howa kompressorynyň çykyş temperaturasy degişli bölekleýin basyş astynda çyg nokadynyň temperaturasyndan pes bolmazlygy üçin niýetlenen bolmaly.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 17-nji iýuly
