16. Basym çyg nokady näme?
Jogap: Çygly howa basylandan soň, suw bugunyň dykyzlygy artýar we temperatura hem ýokarlanýar. Sykylan howa sowadylanda, otnositel çyglylyk artar. Temperatura otnositel çyglylyk 100% -e çenli düşmegi dowam edende, basylan howadan suw damjalary çöker. Bu wagtdaky temperatura basylan howanyň "basyş çygly nokadydyr".
17. Basyş çyg nokady bilen normal basyş çyg nokadynyň arasynda nähili baglanyşyk bar?
Jogap: Basyş çyg nokady bilen normal basyş çyg nokadynyň arasyndaky degişli gatnaşyk gysyş gatnaşygy bilen baglanyşyklydyr. Şol bir basyş çyg nokadynda, gysyş gatnaşygy näçe uly bolsa, degişli normal basyş çyg nokady şonça-da pes bolýar. Mysal üçin: 0.7MPa basyşly howanyň çyg nokady 2°C bolanda, ol adaty basyşda -23°C-e deňdir. Basyş 1.0MPa-a çenli ýokarlananda we şol bir basyş çyg nokady 2°C bolanda, degişli normal basyş çyg nokady -28°C-a çenli düşýär.
18. Sykylan howanyň çyg nokadyny ölçemek üçin haýsy gural ulanylýar?
Jogap: Basyş çyg nokadynyň birligi Selsiý (°C) bolsa-da, onuň manysy basyşly howanyň suw mukdarydyr. Şonuň üçin çyg nokadyny ölçemek, aslynda, howanyň çyglylygyny ölçemekdir. Sygylan howanyň çyg nokadyny ölçemek üçin köp sanly gurallar bar, mysal üçin, sowuk çeşme hökmünde azot, efir we ş.m. bolan “aýna çyg nokady guraly”, elektrolit hökmünde fosfor pentoksidi, litium hlorid we ş.m. bolan “elektrolitik gigrometr” we ş.m. Häzirki wagtda, basyşly howanyň çyg nokadyny ölçemek üçin senagatda ýörite gaz çyg nokady ölçeýjileri giňden ulanylýar, mysal üçin, -80°C çenli ölçeýip bilýän Britaniýanyň SHAW çyg nokady ölçeýjisi.
19. Sykylan howanyň çyg nokadyny çyg nokady ölçeýji bilen ölçeýän wagtyňyz nämelere üns bermeli?
Jogap: Howanyň çyg nokadyny ölçemek üçin çyg nokadyny ölçeýjini ulanyň, esasanam ölçenýän howanyň suw mukdary örän pes bolanda, operasiýa örän ünsli we sabyrly bolmaly. Gaz nusgalaryny almak üçin enjamlar we birleşdiriji turbalar gurak bolmaly (ölçenýän gazdan azyndan gurak bolmaly), turba geçirijileriniň birikmeleri doly möhürlenmeli, gazyň akymynyň tizligi düzgünlere laýyklykda saýlanmaly we öňünden işlemegiň ýeterlik wagty talap edilýär. Eger ünsli bolsaňyz, uly ýalňyşlyklar bolar. Sowuk guradyjy bilen işlenen basyşly howanyň basyşly çyg nokadyny ölçemek üçin elektrolit hökmünde fosfor pentoksidini ulanýan "çyglylyk analizatory" ulanylanda, ýalňyşlygyň örän uly bolýandygyny tejribe subut etdi. Bu synag wagtynda basyşly howa tarapyndan döredilýän ikinji elektroliz sebäpli bolýar we görkeziji hakykatdanam ýokary bolýar. Şonuň üçin sowadyjy guradyjy bilen işlenen basyşly howanyň çyg nokadyny ölçeýän wagtyňyz bu görnüşli gural ulanylmaly däl.
20. Guradyjyda basyşly howanyň çyg nokadyny nirede ölçemeli?
Jogap: Sykylan howanyň basyş çyg nokadyny ölçemek üçin çyg nokady ölçeýjisini ulanyň. Synag nokady guradyjynyň çykyş turbasyna ýerleşdirilmeli we nusga gazynda suwuk suw damjalary bolmaly däl. Beýleki nusga nokatlarynda ölçenen çyg nokatlarynda ýalňyşlyklar bar.
21. Basyş çyg nokadynyň ýerine bugaryş temperaturasyny ulanyp bolýarmy?
Jogap: Sowuk guradyjyda bugarma temperaturasynyň (bugarma basyşynyň) görkezijisi basylan howanyň basyş çyg nokadynyň ornuny tutmak üçin ulanylyp bilinmez. Sebäbi ýylylyk alyş-çalyş meýdany çäkli bolan bugardyjyda ýylylyk alyş-çalyş prosesinde basylan howa bilen sowadyjynyň bugarma temperaturasynyň arasynda az bolmadyk temperatura tapawudy bolýar (käwagt 4~6°C çenli); basylan howanyň sowadylyp bilinjek temperaturasy hemişe sowadyjynyňkydan ýokary bolýar. Bugarma temperaturasy ýokary. Bugardyjy bilen öňünden sowadyjynyň arasyndaky "gaz-suw bölüjisiniň" bölüniş netijeliligi 100% bolup bilmez. Howa akymy bilen öňünden sowadyjynyň içine girýän we ol ýerde "ikinji gezek bugarýan" tükeniksiz inçe suw damjalarynyň bir bölegi hemişe bolar. Ol suw bugyna öwrülýär, bu bolsa basylan howanyň suw mukdaryny artdyrýar we çyg nokadyny ýokarlandyrýar. Şonuň üçin, bu ýagdaýda, ölçenen sowadyjynyň bugarma temperaturasy basylan howanyň hakyky basyş çyg nokadyndan hemişe pes bolýar.
22. Basyş çyg nokadynyň ýerine temperatura ölçemek usuly nähili ýagdaýlarda ulanylyp bilner?
Jogap: Senagat meýdançalarynda SHAW çyg nokady ölçeýjisi bilen howa basyşynyň çyg nokadyny wagtal-wagtal nusga almak we ölçemek ädimleri örän kyn we synag netijelerine köplenç doly däl synag şertleri täsir edýär. Şonuň üçin talaplar gaty berk bolmadyk ýagdaýlarda, basyşly howanyň basyşynyň çyg nokadyny takmynan kesgitlemek üçin termometr ulanylýar.
Sygylan howanyň basyş çyg nokadyny termometr bilen ölçemegiň nazaryýet esasy: eger buglandyryjy tarapyndan sowadylandan soň gaz-suw bölüjisinden öňünden sowadyjy girýän gysylan howa, onda daşalýan kondensasiýa edilen suw gaz-suw bölüjisinde doly bölünen bolsa, onda bu wagtda ölçenen gysylan howanyň temperaturasy onuň basyş çyg nokadydyr. Aslynda gaz-suw bölüjisiniň bölüniş netijeliligi 100% ýetip bilmese-de, öňünden sowadyjynyň we buglandyryjynyň kondensasiýa edilen suwunyň gowy çykarylmagy şerti bilen, gaz-suw bölüjisine girýän we gaz-suw bölüjisi tarapyndan aýrylmaly kondensasiýa edilen suw umumy kondensat möçberiniň diňe örän kiçi bölegini düzýär. Şonuň üçin bu usul bilen basyş çyg nokadyny ölçemekde ýalňyşlyk örän uly däl.
Bu usul basylan howanyň basyş çyg nokadyny ölçemek üçin ulanylanda, temperatura ölçeg nokady sowuk guradyjynyň buglandyryjysynyň ujunda ýa-da gaz-suw bölüjisinde saýlanmaly, sebäbi basylan howanyň temperaturasy bu nokada iň pes bolýar.
23. Sykyşly howa bilen guratmak usullary näme?
Jogap: Sykylan howa basyş, sowadyş, adsorbsiýa we beýleki usullar arkaly öz içindäki suw buguny aýryp biler, suwuk suw bolsa gyzdyrmak, süzgüçden geçirmek, mehaniki bölmek we beýleki usullar arkaly aýryp biler.
Sowadyjy guradyjy, basylan howany sowatyp, içindeki suw buguny aýyrýan we deňeşdirme boýunça gurak basylan howany alýan enjamdyr. Howa kompressorynyň yzky sowadyjysy hem içindeki suw buguny aýyrmak üçin sowadyjylygy ulanýar. Adsorbsiýa guradyjylary basylan howadaky suw buguny aýyrmak üçin adsorbsiýa prinsipini ulanýarlar.
24. Sygylan howa näme? Onuň aýratynlyklary näme?
Jogap: Howa gysylyp bilýär. Howa kompressoryndan soňky howanyň göwrümini azaltmak we basyşyny ýokarlandyrmak üçin mehaniki iş ýerine ýetirýän howa gysylan howa diýilýär.
Sygylan howa energiýanyň möhüm çeşmesidir. Beýleki energiýa çeşmeleri bilen deňeşdirilende, onuň aşakdaky aýdyň aýratynlyklary bar: arassa we şeffaf, daşamak aňsat, zyýanly aýratynlyklar ýok, şeýle hem hapalanma ýa-da pes hapalanma ýok, pes temperatura, ýangyn howpy ýok, artykmaç ýüklenmeden gorkmaýar, köp sanly ýaramaz gurşawlarda işläp bilýär, almagy aňsat, tükeniksiz.
25. Sygylan howada nähili garyndylar bar?
Jogap: Howa kompressoryndan çykarylýan basylan howa köp sanly hapaçylyklary öz içine alýar: 1 Suw, şol sanda suw dumany, suw bugy, kondensasiýa edilen suw; 2 Ýag, şol sanda ýag lekeleri, ýag bugy; 3 Dürli zyýanly himiki ysly maddalardan başga-da, pos palçygy, metal poroşogy, rezin ownuk bölekleri, smola bölejikleri, süzgüç materiallary, möhürleýji materiallaryň ownuk bölekleri we ş.m. ýaly dürli gaty maddalar.
26. Howa çeşmesiniň ulgamy näme? Ol haýsy böleklerden ybarat?
Jogap: Sygylan howany öndürýän, gaýtadan işleýän we saklaýan enjamlardan ybarat bolan ulgam howa çeşme ulgamy diýlip atlandyrylýar. Adaty howa çeşme ulgamy adatça aşakdaky böleklerden ybarat: howa kompressory, yzky sowadyjy, Süzgüçler (öňünden süzgüçler, ýag-suw bölüjiler, turba geçiriji süzgüçler, ýag aýyrýan süzgüçler, dezodorasiýa süzgüçleri, sterilizasiýa süzgüçleri we ş.m.), basyş bilen durnuklaşdyrylan gaz saklaýjy çelekler, guradyjylar (sowadyjy ýa-da adsorbsiýa), awtomatiki drenaj we lagym suwuny çykaryjy, gaz geçiriji, turba geçiriji klapan bölekleri, gurallar we ş.m. Ýokardaky enjamlar prosesiň dürli zerurlyklaryna laýyklykda doly gaz çeşme ulgamyna birleşdirilýär.
27. Sygylan howadaky hapaçylyklaryň howplary nämelerdir?
Jogap: Howa kompressoryndan çykýan basylan howa köp zyýanly garyndylary öz içine alýar, esasy garyndylar gaty bölejikler, çyglylyk we howadaky ýagdyr.
Buglanan ýaglaýjy ýagy enjamlary poslamak, rezin, plastmassa we möhürleýji materiallary zaýalamak, kiçi deşikleri ýapmak, klapanlaryň näsaz işlemegine sebäp bolmak we önümleri hapalamak üçin organiki kislota emele getirýär.
Sygylan howadaky doýgun çyglylyk belli bir şertlerde suwa öwrülip, ulgamyň käbir böleklerinde toplanar. Bu çyglylyklar bölekleriň we turba geçirijileriň poslamagyna täsir edýär, hereket edýän bölekleriň ýapyşmagyna ýa-da könelmegine, pnewmatik bölekleriň näsaz işlemegine we howanyň syzmagyna sebäp bolýar; sowuk sebitlerde çyglylygyň doňmagy turba geçirijileriň doňmagyna ýa-da çatlamagyna sebäp bolýar.
Sygylan howadaky tozan ýaly garyndylar silindrdäki, howa motoryndaky we howany yzyna gaýtarýan klapandaky hereket edýän ýüzleri ezip, ulgamyň hyzmat möhletini azaldýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 17-nji iýuly
